Project Writing on Indian Federal Structure for HS 1st Year

Project Writing on Indian Federal Structure for HS 1st Year: The main idea behind project work is to make sure that the learner does their own research and comes up with practical solutions to the concept they are trying to learn or the problem that they are trying to solve. Here you can avail Project Writing on Indian Federal Structure for HS 1st Year.

Indian Federal Structure Project Class 11 Political Science | Political Science Project Writing HS 1st Year HS 2026

Indian Federal Structure

ভাৰতৰ যুক্তৰাষ্ট্রীয় গাঁথনি

সুচীপত্ৰঃ

১। ঘোষণা পত্র

২। প্রমানীকৰণ

৩।‌ কৃতজ্ঞতা

৪। আৰম্ভণি

৫।‌ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ অৰ্থ

৬।‌ ভাৰতত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ ঐতিহাসিক পটভূমি

৭। ভাৰতৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় গাঁথনিৰ মূল উদ্দেশ্য

৮। যুক্তৰাষ্ট্রীয় গাঁথনিৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ

৯। ভাৰতীয় সংবিধানৰ একক বৈশিষ্ট্যসমূহ

১০। ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ স্বৰূপ

১১। উপসংহাৰ

১২। সহায়ক

ভাৰতৰ যুক্তৰাষ্ট্রীয় গাঁথনি HS 1st Year Political Science Project Writing

আৰম্ভনি/পাতনিঃ ভাৰতবৰ্ষ পৃথিৱীৰ এখন বৃহৎ আৰু বৈচিত্ৰ্যময় দেশ। ভাষা, সংস্কৃতি, ধৰ্ম, পৰম্পৰা আৰু ভৌগোলিক বৈচিত্র্যৰে ভৰা এই দেশখন শাসন কৰিবলৈ এক বিশেষ শাসন ব্যৱস্থা প্ৰয়োজন হৈছিল। সেই কাৰণেই ভাৰতত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় শাসন ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হৈছে। যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় গাঁথনিৰ জৰিয়তে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ মাজত ক্ষমতাৰ বণ্টন কৰা হয়, যাতে একেদৰে ৰাষ্ট্ৰীয় ঐক্য বজাই ৰখাৰ লগতে আঞ্চলিক স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত থাকে।

ভাৰতৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় গাঁথনি অন্য দেশসমূহৰ তুলনাত কিছু বিশেষত্ব বহন কৰে। ভাৰতৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় গাঁথনি হৈছে কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ মাজত ক্ষমতাৰ বিভাজন, য'ত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু ৰাজ্যিক চৰকাৰৰ দুটা স্তৰ আছে, কিন্তু ইয়াৰ একক বৈশিষ্ট্যও আছে, সেয়েহে ইয়াক অৰ্ধ-যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় (Quasi-federal) বুলি কোৱা হয়, য'ত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ হাতত অধিক ক্ষমতা থাকে, যাৰ ফলত এই ব্যৱস্থা নমনীয় হয়।

যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ অৰ্থ

যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থা হ’ল এনে এক শাসন ব্যৱস্থা য’ত দুটা বা ততোধিক স্তৰৰ চৰকাৰ থাকে। এই ব্যৱস্থাত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰে সংবিধানৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত নিজা নিজা ক্ষমতা লাভ কৰে। যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—

দ্বৈত স্তৰৰ চৰকাৰৰ উপস্থিতি
লিখিত আৰু সৰ্বোচ্চ সংবিধান
ক্ষমতাৰ সংবিধানিক বণ্টন
স্বাধীন ন্যায় ব্যৱস্থা

ভাৰতৰ সংবিধানে এই সকলোবোৰ বৈশিষ্ট্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।

ভাৰতত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ ঐতিহাসিক পটভূমি

ভাৰতত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ধাৰণাৰ বিকাশ ব্ৰিটিছ শাসনকালৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছিল।
১৯১৯ চনৰ ভাৰত শাসন আইনত দ্বৈত শাসন ব্যৱস্থা (Diarchy) প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়।
১৯৩৫ চনৰ ভাৰত শাসন আইনে কেন্দ্ৰ আৰু প্ৰদেশসমূহৰ মাজত ক্ষমতাৰ বণ্টনৰ ব্যৱস্থা কৰে।
স্বাধীনতাৰ পাছত সংবিধান সভাই এই ধাৰণাক অধিক সুদৃঢ় কৰি ভাৰতীয় সংবিধান প্ৰণয়ন কৰে।
১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত ভাৰতীয় সংবিধান বলৱৎ হয় আৰু ভাৰত “ৰাজ্যসমূহৰ সংঘ” হিচাপে প্ৰতিষ্ঠিত হয়।

ভাৰতৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় গাঁথনিৰ মূল উদ্দেশ্য

ভাৰতৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় গাঁথনিৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যসমূহৰ মাজত ক্ষমতাৰ সুষম বিতৰণ কৰি দেশৰ ঐক্য আৰু অখণ্ডতা ৰক্ষা কৰা, লগতে বিভিন্ন জাতি-জনগোষ্ঠীৰ ভাষা, সংস্কৃতি, আৰু প্ৰাকৃতিক অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰি প্ৰান্তীয় অঞ্চলসমূহৰ বিকাশ নিশ্চিত কৰা, যাতে সকলোৱে সমভাৱে দেশৰ প্ৰশাসনত অংশ ল'ব পাৰে আৰু কেন্দ্ৰীয় আধিপত্যৰ সলনি সহযোগিতাৰ এক ব্যৱস্থা গঢ়ি উঠিব পাৰে। তলত যুক্তৰাষ্ট্রৰ প্রধান বৈশিষ্ট্যসমূহ আলােচনা কৰা হল —

ক্ষমতাৰ বিকেন্দ্ৰীকৰণঃ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ হাতত অধিক ক্ষমতা কেন্দ্ৰীভূত হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে, ৰাজ্যসমূহক নিজস্ব বিষয়সমূহ (কৃষি, স্বাস্থ্য, শিক্ষা) পৰিচালনা কৰাৰ ক্ষমতা দি, প্ৰশাসনক জনসাধাৰণৰ ওচৰলৈ লৈ যোৱা.
ঐক্য আৰু অখণ্ডতা ৰক্ষাঃ বিশাল ভৌগোলিক আৰু সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্য থকা দেশখনক একত্ৰিত ৰাখি, কোনো অঞ্চল বা সম্প্ৰদায়ৰ বিচ্ছিন্ন হোৱাৰ প্ৰবণতা প্ৰতিহত কৰা.
প্ৰান্তীয় স্বায়ত্তশাসনঃ উত্তৰ-পূবৰ দৰে বিভিন্ন জাতি-জনগোষ্ঠীৰ স্বকীয়তা, ভাষা, সংস্কৃতি, আৰু পৰম্পৰাক সন্মান জনাই তেওঁলোকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰা, যাৰ বাবে বিশেষ অনুচ্ছেদ (যেমন, অনুচ্ছেদ ৩৭১) সংযোজন কৰা হৈছে.
সমন্বয় আৰু সহযোগিতাঃ কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যসমূহৰ মাজত সংঘাতৰ পৰিৱৰ্তে, সহযোগিতাৰ এক ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলা, য'ত উভয় পক্ষই দেশৰ উন্নয়ণত অৰিহণা যোগাব পাৰে.
বহুত্ববাদৰ সুৰক্ষাঃ বিভিন্ন ভাষা, ধৰ্ম, আৰু সংস্কৃতিৰ লোকসকলে নিজৰ পৰিচয় বজাই ৰাখি এখন ঐক্যবদ্ধ দেশত সহাৱস্থান কৰিব পৰা এখন মঞ্চ প্ৰদান কৰা.

এই ব্যৱস্থাৰ যোগেদি, ভাৰতীয় সংবিধান এক 'যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় কাঠামোৰ সৈতে একাত্মক বৈশিষ্ট্য' (Quasi-Federal with Unitary Bias) প্ৰদান কৰে, যি কেন্দ্ৰীয় শক্তি আৰু ৰাজ্যসমূহৰ ক্ষমতাৰ মাজত এক সূক্ষ্ম ভাৰসাম্য বজাই ৰাখে.

যুক্তৰাষ্ট্রীয় গাঁথনিৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ

ভাৰতীয় গণতন্ত্রত যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ কিছুমান বৈশিষ্ট্য বিদ্যমান যদিও ভাৰতবৰ্ষক প্রকৃতাৰ্থত যুক্তৰাষ্ট্ৰ বুলি ক’ব নােৱাৰি। তলত যুক্তৰাষ্ট্রৰ প্রধান বৈশিষ্ট্যসমূহ আলােচনা কৰা হল —

দ্বৈত চৰকাৰঃ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় শাসন ব্যৱস্থাত দুই ধৰণৰ চৰকাৰ থাকে। যেনে কেন্দ্রীয় চৰকাৰ আৰু ৰাজ্যিক চৰকাৰ। যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাত কেন্দ্রীয় চৰকাৰ ৰাজ্যিক চৰাকৰৰ তত্বাৱধায়ক হিচাপে কার্য পৰিচালনা কৰে। ভাৰত যুক্তৰাজ্যত দুই ধৰণৰ চৰকাৰ আছে।
সাংবিধানিক ভিত্তিত ক্ষমতা বিভাজনঃ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় শাসন ব্যৱস্থাত ক্ষমতা ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰৰ মাজত ভাগ হয়। ক্ষমতাৰ নির্দিষ্ট পৰিসৰৰ ভিতৰত থাকি প্রতিটো চৰকাৰে নিজস্ব স্বাধীনতা বজাই ৰাখে। ক্ষমতাৰ বিতৰণক লৈ কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ মাজত বিবাদৰ সৃষ্টি হলে ন্যায়পালিকাই সাংবিধানিক ব্যৱস্থা অনুসৰি সেই বিবাদ মীমাংসা কৰে।
লিখিত সংবিধানঃ যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ আন এক বৈশিষ্ট্য হৈছে ইয়াৰ এক লিখিত সংবিধান থাকে। সংবিধানে কেন্দ্র আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ মাজত ক্ষমতাৰ বিতৰণ কৰাৰ লগতে পৰস্পৰৰ কার্য-পৰিধি নির্ধাৰণ কৰি দিয়ে।
দ্বিদনযুক্ত কেন্দ্রীয় আইন সভাঃ যুক্তৰাষ্ট্ৰত দ্বিসদনযুক্ত আইন সভা থাকে। ইয়াৰ এটাক উচ্চ সদন আৰু আনটোক নিম্ন সদন বুলি কোৱা হয়। নিম্ন সদনটো জনসাধাৰণৰ প্রতিনিধিৰ দ্বাৰা গঠিত হয়। উচ্চ সদনটো অংগৰাজ্যসমূহৰ প্রতিনিধিসকলৰ দ্বাৰা গঠিত হয়।ইয়াৰ নিম্ন সদনটো শক্তিশালী হয়।
যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় আদালতঃ যুক্তৰাষ্ট্ৰত ৰাষ্ট্ৰখনৰ অভিভাৱক হিচাপে এখন ন্যায়ালয় থাকে। ন্যায়ালয়ে সংবিধানৰ ব্যাখ্যা দিয়াৰ উপৰিও ৰাজ্য সমূহ আৰু কেন্দ্ৰৰ মাজত উদ্ভৱ হােৱা বিবাদ মীমাংসা কৰে।
দ্বি-নাগৰিকত্বঃ যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ আন এক বৈশিষ্ট্য হ’ল দ্বি-নাগৰিকত্ব। যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সকলাে নাগৰিক গােটেই দেশখনৰ নাগৰিক হােৱাৰ উপৰিও তেঁলােকে বসবাস কৰাৰাজ্যখনৰ নাগৰিক হয়। ভাৰতবৰ্ষক যুক্তৰাষ্ট্ৰ বুলি কোৱা হয় যদিও ভাৰততত দ্বি-নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা নাই।
ৰাজ্যিক সংবিধানৰ ব্যৱস্থাঃ যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ আন এক বৈশিষ্ট্য হৈছে সমগ্ৰ ৰাষ্ট্ৰ পৰিচালনাৰ বাবে এক সংবিধান থকাৰ উপৰিও ৰাজ্যসমূহেও নিজা নিজা সংবিধান প্রণয়ন কৰিব পাৰে। ভাৰতবৰ্ষক যদিও সততে যুক্তৰাষ্ট্ৰ বুলি কোৱা হয়, ইয়াৰ অংগ ৰাজ্যসমূহৰ কিন্তু নিজা সংবিধান প্রণয়নৰ ক্ষমতা নাই।
কেন্দ্ৰৰ অধিক ক্ষমতাঃ সংবিধানত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ হাতত অধিক ক্ষমতা দিয়া হৈছে, বিশেষকৈ জৰুৰীকালীন অৱস্থাত।

ভাৰতীয় সংবিধানৰ একক বৈশিষ্ট্যসমূহ

যদিও ভাৰত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় দেশ, তথাপিও ইয়াত কিছুমান একক বৈশিষ্ট্য দেখা যায়—

শক্তিশালী কেন্দ্ৰঃ ভাৰতত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ অধিক শক্তিশালী। আপৎকালীন অৱস্থাত কেন্দ্ৰে ৰাজ্যৰ ওপৰত অধিক নিয়ন্ত্ৰণ স্থাপন কৰিব পাৰে।
একক নাগৰিকত্বঃ ভাৰতত একক নাগৰিকত্ব প্ৰণালী আছে। সকলো নাগৰিকেই কেৱল ভাৰতীয় নাগৰিক।
আপৎকালীন ব্যৱস্থাঃ জাতীয়, ৰাজ্যিক বা আৰ্থিক আপৎকালীন অৱস্থাত ভাৰত প্ৰায় একক ৰাষ্ট্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।
ৰাজ্য পুনৰ্গঠনৰ ক্ষমতাঃ সংসদে ৰাজ্যৰ সীমা পৰিবৰ্তন বা নতুন ৰাজ্য গঠন কৰিব পাৰে।

ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ স্বৰূপ

ড° বি. আৰ. আম্বেদকৰে ভাৰতক “ৰাজ্যসমূহৰ সংঘ” বুলি অভিহিত কৰিছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল—ভাৰতৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থা নমনীয় আৰু পৰিস্থিতি অনুসৰি পৰিবৰ্তনশীল। এই কাৰণেই ভাৰতক অৰ্ধ-যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় দেশ বুলি কোৱা হয়।

উপসংহাৰ

ভাৰতৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় গাঁথনি এখন সফল আৰু বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ শাসন ব্যৱস্থা। ই দেশৰ ঐক্য আৰু অখণ্ডতা বজাই ৰখাৰ লগতে বৈচিত্ৰ্যকো সন্মান জনাইছে। যদিও কিছুমান সমস্যাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছে, তথাপিও সময়ৰ লগে লগে এই ব্যৱস্থা অধিক শক্তিশালী হৈ উঠিছে। কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত সুষম সম্পৰ্ক বজাই ৰখাই ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰৰ সফলতাৰ মূল চাবিকাঠি।

সহায়কঃ মোৰ এই প্রকল্পটি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ মই কেইবাপ্রকাৰৰ সহায় লবলগীয়া হ’ল যেনে —